Zamek Ogrodzieniec i Góra Zborów

Dwa miejsca w sam raz na jeden marcowy dzień zwiedzania Jury Krakowsko-Częstochowskiej.

1. Zamek Ogrodzieniec

Mimo funkcjonowania nazwy „Zamek Ogrodzieniec" zamek znajduje się w położonej 2 km od Ogrodzieńca wsi Podzamcze. Historia zamku sięga XII wieku, pierwsze umocnienia na zamkowym wzgórzu stanęły za panowania Bolesława Krzywoustego, a murowany kamienny zamek zbudował król Kazimierz Wielki, ten co „zastał Polskę drewnianą, a zostawił murowaną". Przez wieki zamek miał wielu właścicieli. Znaczna jego część spłonęła w 1702 roku podczas wojny polsko-szwedzkiej, a właściciele nie podejmowali się jego odbudowy, doprowadzając go do ruiny. Ostatni mieszkańcy opuścili zamek w 1810 roku, a kolejny jego właściciel traktował zamek jako zasób materiałów budowlanych.

Zamek został znacjonalizowany w roku 1944, a prace konserwatorskie polegające na zabezpieczeniu jego substancji zakończyły się w roku 1973 i wtedy zamek został udostępniony do zwiedzania.

Oprócz „zwykłego" zamek organizuje również nocne zwiedzanie z pochodniami, na zamku odbywają się różne imprezy historyczno-kulturalne, można tu również zorganizować event, a nawet ślub z weselem.

Zamek jest położony na zboczach Górze Zamkowej, najwyższego wzniesienia Jury Krakowsko - Częstochowskiej, liczącej 516 metrów n.p.m. Prowadzi do niego z Podzamcza droga przypominająca jako żywo Gubałówkę - po obu stronach jest zabudowana licznymi straganami z gastronomią, pamiątkami, magnesami i innym turystycznym badziewiem, którego głównym celem jest wyciąganie pieniędzy z kieszeni rodziców. Jest też tor saneczkowy, park miniatur, dom strachów i inne tego typu elementy turystycznego disnejlandu. Dziś omijam z daleka takie kompleksy, ale mam w pamięci czasy sprzed kilkunastu lat, gdy moi synowie byli mali i takie miejsca były czymś wspaniałym, więc nie potępiam.

Mając na względzie ładną marcową sobotę przyjeżdżam do Podzamcza w miarę wcześnie, by uniknąć tłumów na zamku. Zwiedzenie w soboty jest od 9, ja jestem przy kasie biletowej przed 10. Można też kupić bilet łączony na zwiedzanie zamku oraz położonej niedaleko rekonstrukcji grodu na Górze Birów - niestety w okresie jesienno-zimowym, do którego zalicza się również początek marca, gród jest zamknięty.

Zanim wejdzie się przez zamkową bramę, droga prowadzi przez otwartą przestrzeń. Widać też mury, w które całkiem zgrabnie są wkomponowane skalne ostańce. Po drugiej stronie zamku obok skałki Kaczor znajduje się punkt widokowy na zamek, na który udam się po zwiedzeniu zamku.

Tymczasem idę pod znajdującą się w rogu murów grupę skałek Niedźwiedź, Lalka i Sfinks, w której można obejrzeć niewielką ekspozycję poświęconą średniowiecznym torturom. To jakaś moda, bo pół roku temu byłem na Słowacji w zamku Stara Lubowla i tam też były podziemia z ekspozycją różnych przyrządów do torturowania.

krzesło czarownic

madejowe łoże i żelazna dziewica (Iron Maiden)

brama zamkowa

Po przejściu przez zamkową bramę wchodzę na zamkowy dziedziniec, zwany Dziedzińcem Pańskim. Wysokie zamkowe mury nie wpuszczają na niego słonecznego światła, marcowe słońce stoi nisko na niebie, mimo iż dochodzi południe.

Dziedziniec Pański

Baszta Bramna

Zwiedzanie zamku odbywa się w formie jednokierunkowej pętli. Zaczynam od wejścia na Zamek Wysoki, zamkowa kuchnia przy dziedzińcu jest niedostępna, trwają tam jakieś prace remontowe.

Na Wysokim Zamku, po drugiej stronie punkt widokowy pod Kaczorem i skałki "wmontowane"w mury

Baszta Bramna

Droga zwiedzania prowadzi często w górę i w dół nie bardzo przejmując się tym. Wychodzi się zarówno na górne partie zamku jak i zwiedza jego podziemia wędrując przez baszty, dawne pomieszczenia mieszkalne i bastiony obronne. Sporo jest kręconych schodów.

Kulminacyjnym punktem trasy jest wejście na szczyt Baszty Kredencerskiej, skąd można obejrzeć z góry cały zamek i jej okolicę.

Baszta Kredencerska

na Baszcie Kredencerskiej

skałki Lalka, Sfinks, Niedźwiedź, pod nimi sala tortur

Góra Birów, na horyzoncie Góra Zborów

Liczba kondygnacji, od górnej części zamku aż po przyziemia, robi duże wrażenie.

W jednej z sal jest ekspozycja poświęcona Wiedźminowi. Za stołem siedzi sobie Geralt, obok leży na podłodze duża replika wiedźmińskiego medalionu z wilkiem, a po drugiej sali mamy coś jakby Kaer Morhen z dwiema postaciami, w których jedna przypomina Yennefer. Nigdzie w opisach trasy (a jest ona dobrze opisana na licznych tablicach po drodze) nie ma informacji o tym wiedźmińskim akcencie, może to próba ukrycia tej ekspozycji przed Andrzejem Sapkowskim?

w drodze do Kurzej Stopy

W podziemiach Kurzej Stopy, części zamku wystającej poza jej główny obrys, będącej częścią systemu obronnego zamku, przy otworach strzelniczych możemy obejrzeć już drugą wystawę poświęconą średniowiecznym torturom.

Bastion Beluard

końcowe zejście na Dziedziniec Pański

Zwiedzanie zamku zakończone, ale to nie koniec zamkowych atrakcji. Warta przejścia jest ścieżka wiodąca wokół zamku, zaczynająca się i kończąca przy kasie biletowej. Prowadzi ona obok interesujących skalnych ostańców, z których większość (choć nie wszystkie) można obejrzeć z innej perspektywy niż ta, którą dają widoki z zamku.

Pierwszy z nich to Adept, skałka nazwana tak, gdyż ćwiczą na niej początkujący, gdyż drogi wspinaczkowe są tu najłatwiejsze w rejonie.

Adept

Za Adeptem możemy znaleźć podziemny schron z czasów II wojny światowej, a obok niego niewielką imitację okopów, zaś jeszcze dalej dziki, ale darmowy parking samochodowy. Obok okopów i pod Okiennikiem ścieżka prowadzi na punkt widokowy pod skałką Kaczor i innymi wkomponowanymi w zamkowe mury. Można tu obejrzeć zamkową bryłę z nieco szerszej perspektywy, choć najlepsze jeszcze przed nami.

Okiennik

Kaczor, Kamień Pod Kaczorem, Okiennik

na punkcie widokowym

Spod Okiennika ścieżka wiedzie lasem pośród kilku skalnych ostańców, z których Wielka Cima wygląda najbardziej imponująco.

Okiennik

las pod Okiennikiem

Wielka Cima

Dochodzę pod Górę Zamkową, której zwieńczeniem jest skałka Czubatka - najwyższe miejsce na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej. Po drugiej stronie Czubatki jest skalny mur, a na jego drugą stronę prowadzi wąski prześwit. Za prześwitem są zabudowania hotelu „Poziom 511 Jura Wellness Hotel & Spa". 511 w nazwie oznacza wysokość nad poziom morza Czubatki, bo takowa kiedyś była uznawana za obowiązującą.

Czubatka

skalny mur

Ostatni etap pętli wokół zamku wiedzie ścieżką, z której zamkowa bryła wygląda najbardziej okazale obok grupy skałek okupowanej przez wspinaczy. Ogrom zamkowych murów robi duże wrażenie. To największy zamek na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej, choć ruiny zamku w Olsztynie są rozlokowane na większej powierzchni.

Niedźwiedź

Niedźwiedź, Sfinks, Lalka

2. Góra Zborów

Położone kilkanaście kilometrów na północ od Ogrodzieńca wzniesienie liczące 468 metrów n.p.m., będące częścią Skał Kroczyckich. Góra objęta jest utworzonym w 1957 roku rezerwatem przyrody, którego celem jest zarówno ochrona przyrody nieożywionej (ostańce skalne, jaskinie) jak i ożywionej (roślinność naskalna i ptactwo). Nagromadzenie interesujących form skalnych powoduje, że oprócz aktywności turystycznej można spotkać tu sporo wspinaczy skałkowych. Znajduje się tu również udostępniona do zwiedzania turystycznego Jaskinia Głęboka o długości 190 metrów. Zwiedzanie jaskini jest możliwe w grupach z przewodnikiem w okresie od 15 kwietnia do 31 października.

Aby zwiedzić górę, trzeba zaparkować samochód na parkingu przy Centrum Dziedzictwa Przyrodniczego i Kulturowego Jury, gdzie należy uiścić opłatę 5 zł za wejście na teren rezerwatu. Bliżej Podlesic, przy czerwonym i zielonym szlaku znajduje się ponadto dziki parking.

Góra Zborów

Szlaki owe przecinają Górę Zborów w poprzek, po krótkim podejściu dociera się już pod szczytowe skałki.

Po lewej stronie szlaku jest zlokalizowana grupa skalna Młynarzy oraz Turnia Nad Kaskadami, najciekawsze chyba miejsca do uprawiania wspinaczki skałkowej na Górze Zborów. Z uwagi na fakt wspinania się w rezerwacie przyrody zabronione jest wchodzenie na szczyty skał, na których znajdują się objęte ochroną murawy kserotermiczne.

Młynarze

Turnia Nad Kaskadami

Sam wierzchołek góry jest dość rozległy i ma charakter „ogródka skalnego" z licznymi ścieżkami i mniejszymi lub większymi formami skalnymi. Zwieńczeniem Góry Zborów jest Skała Ze Słupem, na której hitlerowcy postawili w czasie II wojny światowej betonowy słup będący jednocześnie punktem triangulacyjnym.

Kogut

skałki Wzgórza Kołoczek

Skrzat

słup triangulacyjny na szczycie Góry Zborów

Poniższe ujęcie przypomina mi Środkowy Zachód w USA. Formacja skalna, a pod nią droga prosto jak strzelił.

Kogut

Po drugiej stronie szlaku przecinającego Górę Zborów znajduje się interesująca skałka Kogut, warto wejść nieco po jej zboczach.

Długa Grań

Wracając na dół zatrzymuję się na dłuższą chwilę przy wspomnianych wyżej skałkach, tj. grupie Młynarzy i Turnią Nad Kaskadami, by poobserwować wspinaczy skałkowych. Drogi tutejsze sprawiają wrażenie trudnych, wiele z nich ma w tzw. Skali Kurtyki stosowanej powszechnie na Jurze trudności nawet VI.4 i VI.5, a to jest naprawdę sporo.

Prowadzone są one często w litej ścianie, z niewielkimi dziurkami skalnymi będącymi efektem erozji, w których mieszczą się jedynie czubki palców i butów. Ponieważ nie można wejść na szczyty skał i założyć asekuracji górnej, tzw. „wędki", wspinacze wchodzą po ścianach z asekuracją dolną, bardziej ryzykowną i niebezpieczną - odpadnięcie od skały grozi kilkumetrowym „lotem", co się zdarza kilkukrotnie podczas moich obserwacji.